Phát triển thị trường nội địa : Tìm cơ hội trong thách thức

29/12/2011 11:28:00

Dù đã có những hiệu quả nhất định trong phát triển thị trường nội địa, nhưng doanh nghiệp Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là khi các tập đoàn bán lẻ có tiềm lực thế giới “đổ bộ” vào thị trường nước ta.

CôngThương - CHUYỂN TỪ CHIỀU RỘNG SANG CHIỀU SÂU

Theo thống kê của Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), đến năm 2011 cả nước có còn 8.591 chợ truyền thống, trong đó, 97% các chợ đã thực hiện đúng chức năng phân luồng và hoạt động có hiệu quả. Đối với hệ thống phân phối hiện đại cả nước hiện có khoảng 615 siêu thị; 102 trung tâm thương mại ở 35 tỉnh và hơn 2.000 cửa hàng tiện lợi. Tuy nhiên, giá trị hàng hóa được lưu thông qua hệ thống thương mại hiện đại mới chỉ chiếm khoảng 15% - 20%, khoảng 80% qua hệ thống chợ truyền thống và các điểm bán lẻ.

Tổng mức bán lẻ và lưu chuyển hàng hóa trên thị trường nội địa trong thời gian qua đã có sự chuyển biến sâu rộng, trong 4 năm 2006-2010 tăng bình quân 13,9 %. Riêng năm 2011, tốc độ tăng trưởng tổng mức bán lẻ bình quân hàng tháng trên 20% so với năm trước. Dự kiến mức lưu chuyển hàng hóa cả năm đạt: 96 tỷ USD (tương đương 1.994 nghìn tỷ đồng) tăng trưởng 29,3%. Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa khẳng định: “Nếu loại trừ yếu tố tăng giá, mức tăng trưởng khoảng 7 – 8%. Trong thời điểm khủng hoảng kinh tế thế giới, nhiều bất ổn của thị trường, tốc độ tăng trưởng hàng hóa bán lẻ của thị trường nội địa trong năm qua là tương đối cao, đây là một thành công về phát triển thị trường trong nước”.

Ông Trương Quang Hoài Nam – Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước khẳng định, mặc dù có sự cạnh tranh mạnh của các tập đoàn doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, song một số doanh nghiệp bán lẻ trong nước cũng đang tích cực mở rộng thị trường. Nổi bật là Công ty Kinh doanh hàng thời trang Việt Nam với hệ thống Vinatex Mart mở rộng được 55 cửa hàng, siêu thị và trung tâm thương mại tại 22 tỉnh thành trong cả nước, chuyên kinh doanh hàng dệt may 100% sản xuất trong nước, mỗi năm tiêu thụ 3,2 vạn mã hàng và 11 triệu sản phẩm. Giám đốc công ty kinh doanh hàng thời trang Việt Nam- Nguyễn Thị Hồng Hương cho biết, Công ty sẽ xây dựng lộ trình cụ thể về sức tiêu thụ hàng năm từ 2011 – 2015 đối với từng nhóm hàng. Một số doanh nghiệp bắt đầu làm chuỗi logistic ( đặt hàng, phân loại, bao gói, chế biến hàng hóa, bán lẻ, chăm sóc khách hàng…) điển hình như Tập đoàn Phú Thái với 2.000 điểm phân phối..

Các mô hình quản lý chợ cũng đã chuyển biến tích cực, trước kia với mô hình ban quản lý chợ, nên chưa tổ chức tốt việc kinh doanh và cũng chưa tạo được nguồn hàng cho thương nhân trong chợ. Đến nay đã có 395 doanh nghiệp, 180 HTX quản lý chợ, công tác tổ chức kinh doanh khai thác và tạo nguồn hàng cho chợ truyền thống được thực hiện tốt hơn .

BỘC LỘ NHIỀU ĐIỂM YẾU

Vụ Thị trường trong nước nhận định, bên cạnh một số doanh nghiệp lớn, đại đa số các doanh nghiệp của Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức, trở ngại khi phát triển trên “sân nhà”. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đầu tư vào phân phối, bán lẻ tại Việt Nam, như: Metro, Lotte, BigC… có nguồn tài chính mạnh mẽ liên tục mở rộng phạm vi hoạt động, đã gây sức ép không nhỏ lên các doanh nghiệp nội địa.

Theo phân tích của Hiệp hội Dệt may, điểm yếu cơ bản của doanh nghiệp trong nước là có một thời gian dài chỉ chú trọng tới sản xuất phục vụ cho xuất khẩu mà bỏ ngỏ thị trường trong nước. Chỉ sau khi khủng hoảng kinh tế thế giới, khó khăn trong xuất khẩu các doanh nghiệp mới có sự nhìn nhận đúng đắn về thị trường trong nước một cách nghiêm túc.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp cho rằng, phát triển thị trường nội địa khó hơn so với làm thị trường xuất khẩu do tiềm lực tài chính hạn chế, đầu tư 5 - 7 năm mới thu lại vốn khiến nhiều doanh nghiệp không muốn đầu tư. Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp còn hoạt động nhỏ lẻ, chưa tạo được chuỗi liên kết chặt chẽ để phát triển bền vững. Hệ thống phân phối bán buôn trên thị trường chưa rõ nét, chưa xuất hiện nhiều hệ thống phân phối của các doanh nghiệp có tiềm lực lớn mà chủ yếu là chợ trung tâm, cũng như các đại lý của các đơn vị sản xuất và phân phối ngoài tỉnh, hoạt động theo kiểu chợ truyền thống. Đặc biệt, nguồn nhân lực thương mại còn non kém, chưa được đào tạo.

Tuy nhiên, ông Nam cũng cho rằng: Đây không hẳn là lỗi của doanh nghiệp mà còn nhiều yếu tố khách quan khác. Hiện nay doanh nghiệp trong nước vẫn chỉ ở mức quy mô nhỏ, thiếu vốn, công nghệ sản xuất kinh doanh lạc hậu. Trong top 500 doanh nghiệp lớn trong nước không có “bóng dáng” của các doanh nghiệp phân phối. Trong khi đó, độ mở của nền kinh tế Việt Nam trong những năm qua lớn, đặc biệt khi Việt Nam ra nhập WTO, hàng hóa thiết yếu chủ yếu là nhập khẩu phụ thuộc vào giá hàng hóa thế giới.

BIẾN THÁCH THỨC THÀNH CƠ HỘI

Theo dự báo của Vụ Thị trường trong nước, năm 2012, trước những biến động của thế giới dự kiến tổng mức bán lẻ thị trường nội địa ước đạt khoảng 100 tỷ USD. Trong giai đoạn 2011 - 2020 dự kiến tăng trưởng 10% bình quân/1 năm, tỷ trọng lưu chuyển hàng hóa trong nước chiếm khoảng 20% của GDP. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, thị trường nội địa không đơn giản chỉ là một phân khúc thị trường mà còn là “hậu phương” vững chắc cho các doanh nghiệp. Bởi, muốn cạnh tranh được trên thương trường quốc tế thì trước hết phải cạnh tranh được trên “sân nhà”. Thực tế hiện nay, thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn là một trong những thị trường hấp dẫn đối với các tập đoàn bán lẻ nước ngoài. Nếu doanh nghiệp trong nước không tự chủ, khó có thể cạnh tranh được với những tập đoàn lớn của nước ngoài.

PGS, TS. Phạm Tất Thắng, Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương cảnh báo: “Các doanh nghiệp cần có cái nhìn nghiêm túc hơn khi nhìn nhận về thị trường nội địa, bởi cơ hội cho hàng Việt khẳng định vị trí của mình trên thị trường này ngày càng ít đi”. Các doanh nghiệp cần liên kết xây dựng thị trường, tiêu thụ sản phẩm của nhau, tạo sức cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài. Các siêu thị, hệ thống phân phối hàng hóa cần hết sức chú trọng, ưu tiên đưa các sản phẩm của Việt Nam vào siêu thị và hệ thống bán sỉ, lẻ lớn trong nước và thế giới.

Ông Trương Quang Hoài Nam cho rằng, hàng tiêu dùng phải “tiến lên thượng nguồn khó khăn” phát triển nhanh theo hệ thống hiện đại theo mô hình chuỗi, mở rộng địa bàn các không gian kinh tế, trong đó lấy khu đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu là trung tâm để phát triển các kênh lưu thông qua vùng nông thôn… Trên cơ sở đó tạo ra quy mô lớn, để hình thành các chuỗi logistics. Theo Thứ trưởng Hồ Thị Kim Thoa để phát triển thị trường trong nước, doanh nghiệp cần tập trung đào phát triển nguồn nhân lực, cán bộ quản lý và nhân viên trong các chuỗi phân phối, bán lẻ. Đồng thời, làm tốt công tácdự báo thị trường để doanh nghiệp có những thông tin chính xác “ứng biến” cho phù hợp.

Hà Nguyễn


PHẢN HỒI