Tại hội thảo: “Tìm kiếm những giải pháp phát triển thị trường chứng khoán” do Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam tổ chức mới đây, bà Vũ Thị Kim Liên, Phó Chủ tịch UBCK Nhà nước cho rằng, tại nhiều quốc gia có mô hình đại lý nhận lệnh chứng khoán. Điểm chung là CTCK phải là người chịu trách nhiệm cuối cùng về hoạt động của các đại lý nhận lệnh, chứ không phải phó mặc cho họ kinh doanh tùy tiện. 

Thực tế thời gian qua, bên cạnh việc đóng cửa, các CTCK đã tìm hướng chuyển đổi mô hình hoạt động của các đại lý trước đây. Theo đó, đối với các đại lý lớn: nhiều tài khoản, doanh thu cao, có khả năng phát triển thêm khách hàng… được các CTCK nâng cấp thành chi nhánh. Các đại lý nhỏ đang được khoác trên mình những cái tên lần đầu tiên xuất hiện: điểm giao dịch trực tuyến, trung tâm chăm sóc khách hàng…, nhưng thực chất hoạt động không khác gì nhiều so với mô hình đại lý nhận lệnh. Nhân viên tại các điểm và trung tâm kiểu này vẫn nhận đặt lệnh cho nhà đầu tư qua điện thoại, Internet như trước. Chỉ có điểm khác biệt duy nhất, thay vì tổ chức sàn giao dịch để nhà đầu tư đến ghi lệnh, rồi chuyển cho nhân viên môi giới nhập vào hệ thống như trước, thì hiện nay nhà đầu tư tự thực hiện qua hệ thống máy tính tại các điểm giao dịch trực tuyến, trung tâm chăm sóc khách hàng này.

 Theo nhiều chuyên gia chứng khoán, rất khó phân định sự khác biệt về thực chất giữa hai mô hình cũ và mới, bởi cơ quan quản lý rất khó có thể kiểm tra, giám sát việc nhập lệnh vào hệ thống là do nhân viên tại các điểm giao dịch này hay nhà đầu tư tự thực hiện. Thậm chí, không quá khi nói rằng, các CTCK tìm cách đối phó như trên là có thể tiên lượng được, bởi ngay khi UBCK tổ chức lấy ý kiến để xây dựng chủ trương đóng cửa đại lý nhận lệnh chứng khoán đã nhận được ý kiến không đồng tình của nhiều CTCK.

Những kiến nghị tháo “vòng kim cô”

Ông Nguyễn Thanh Hải, Trưởng phòng Kiểm soát nội bộ, CTCK Saigonbank Berjaya cho biết, nhiều nước trong khu vực, điển hình như Malaysia, các CTCK được tự do mở đại lý nhận lệnh và điều này góp phần quan trọng vào hiệu quả kinh doanh của CTCK. Một CTCK lớn chỉ có 40 - 50 nhân sự, phần lớn việc phát triển khách hàng được trao cho các đại lý nhận lệnh, hoạt động theo mô hình môi giới cấp 2 được đưa vào hoạt động từ lâu và mang lại hiệu quả tốt. Nếu vấn đề này không sớm được giải tỏa, thì không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh trước mắt của CTCK, mà còn ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của các công ty. Đại diện CTCK Sài Gòn khẳng định, mô hình đại lý nhận lệnh rất cần thiết cho các CTCK trong chiến lược mở rộng mạng lưới, thu hút khách hàng tiềm năng. Đó cũng là mô hình phù hợp, vừa sức với các CTCK. Theo đại diện CTCK Thiên Việt, bản chất của đại lý nhận lệnh là kênh phân phối sản phẩm bên ngoài của CTCK. Chỉ dựa vào kênh phân phối bên trong của mình, thì các CTCK gặp rất nhiều khó khăn trong phát triển khách hàng, mở rộng địa bàn hoạt động do hạn chế về vốn, nhân sự... Bởi vậy, UBCK, Bộ Tài chính cần có biện pháp cho phép các đại lý nhận lệnh chứng khoán được hoạt động trở lại, nhất là trong bối cảnh chỉ hơn một năm nữa, thị trường chứng khoán phải mở cửa cho CTCK, công ty quản lý quỹ 100% vốn nước ngoài được thành lập tại Việt Nam theo cam kết WTO, để các CTCK trong nước có được một lượng khách hàng ổn định.

Trước những kiến nghị nêu trên, bà Vũ Thị Kim Liên nhấn mạnh, khi thị trường chứng khoán phát triển ổn định, bền vững hơn, UBCK Nhà nước sẽ nghiên cứu, đề xuất giải pháp cho phép các đại lý nhận lệnh hoạt động theo mô hình môi giới cấp 2 giống như tại nhiều nước, để các CTCK kinh doanh hiệu quả hơn.