CôngThương - Theo đó, các tổ chức, cá nhân kinh doanh mặt hàng thuốc lá nhập lậu tuỳ theo mức độ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự…

“Còn người mua, chúng tôi còn bán”

Trị trường buôn bán thuốc lá ngoại nhập lậu tại Hà Nội trước giờ “G” (8/7/2009) không sôi động, xáo trộn như các khu vực biên giới: Quảng Trị, An Giang, Tây Ninh… Song, trên địa bàn thành phố Hà Nội giống như cơn sóng ngầm với hơn 100 điểm nóng về buôn bán và kinh doanh thuốc lá nhập lậu. Trong đó, nổi lên phố Nguyễn Siêu, Hàng Hành, Lý Thái Tổ, Lương Đình Của… đang dần hình thành một phương thức hoạt động buôn bán mới tinh vi và kín đáo hơn…

Phố Nguyễn Siêu (Hà Nội) lâu nay đã nổi tiếng là “chợ” đầu mối với trên 30 cửa hàng kinh doanh, buôn bán các loại thuốc lá ngoại, nhập lậu phân phối 90% trên toàn địa bàn thành phố và các tỉnh phía Bắc với số lượng tùy theo nhu cầu của người đặt hàng. Tuy nhiên, theo quan sát của chúng tôi khi đến đây, vào thời điểm này, con phố không tấp nập, sôi động và công khai. Hầu hết các cửa hàng chỉ bày bán vài báo thuốc lá các loại chủ yếu là hàng ngoại. Vào cửa hàng Phương Hùng số 54 Nguyễn Siêu, tôi hỏi mua bao thuốc Esse Lights (nhập lậu của Nhật) 15.000/1 bao. Người bán hàng cho biết, trước đây, loại thuốc này chỉ có giá giao động từ 12 -13.000 đ/bao. Thời gian này, khi chuẩn bị đưa thuốc lá lậu vào danh mục hàng cấm, cơ quan kiểm tra làm gắt gao hơn trước, hàng khan hiếm nên giá đầu của hầu hết các loại thuốc lá ngoại đều cao hơn trước. Có thời điểm giá Esse lên tới trên 30.000 đ/bao; thuốc lá 555 lên tới trên 40.000 đ/bao…

Tôi ngỏ ý muốn mua 5 cây thuốc lá Esse Lights để làm quà với giá “mềm” hơn, người hàng đồng ý ngay với giá 130.000đ/cây, nhưng phải đợi 10 phút chị gọi người mang đến. Chủ hàng giải thích, phải đợi bởi, ở đây chỉ là nơi bán lẻ và giao dịch thôi, còn hàng để ở kho chỗ khác, khi khách có nhu cầu mới mang tới, để hàng ở đây, QLTT kiểm tra bắt ngay.

Rời Nguyễn Siêu, chúng tôi ra phố Hàng Hành, Lý Thái Tổ (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Theo nhiều người sống lâu năm ở Hà Nội, tụ điểm này có từ trước năm 1970, vào những năm này chỉ có một vài người buôn thúng, bán mẹt trên vỉa hè với một vài loại thuốc ngoại. Thời điểm sôi động, có vài chục cửa hàng bày bán công khai trong nhà, vỉa hè... Khoảng một năm trở lại đây, khi các lực lượng chức năng kiểm soát chặt chẽ, ráo riết kiểm tra, kiểm soát thuốc lá lậu thì hoạt động buôn bán tại đây có phần lắng xuống.

Theo quan sát của chúng tôi, khu vực phố Hàng Hành, Lý Thái Tổ hiện nay có khoảng 10 cửa hàng bán lẻ thuốc lá các loại. Nói là cửa hàng, nhưng một số chỉ là một kệ trên vỉa hè, trưng bày các loại vỏ bao thuốc lá nhập ngoại: 555, Esse, Jet, Hero, xì gà và nhiều loại thuốc lá ngoại khác, chỉ có một vài bao có “ruột”. Toàn bộ thuốc lá ngoại được để trong chiếc túi, và cất ở gần đó. Khi khách có nhu cầu loại nào, chủ cửa hàng thu tiền rồi lấy hàng trong túi cho khách. Chừng 15 phút, chỉ riêng một kệ thuốc lá vỉa hè đã bán được tới hàng chục bao thuốc lá ngoại các loại. Loại thuốc khách chuộng nhất là 555, Esse và thuốc con mèo. Chị chủ một kệ thuốc bán lẻ có thâm niên trên vỉa hè Lý Thái Tổ không giấu diếm: “Trung bình mỗi ngày cửa hàng bán được 10-15 cây thuốc lá ngoại các loại, ngày bán nhiều lên tới 20 cây”. Chị ta cho biết, cả gia đình chị đều buôn bán thuốc lá, mặc dù bị cơ quan kiểm tra, bắt giữ, xử phạt không ít lần nhưng chị bảo: “Bắt cứ bắt, bán cứ bán. Chỉ khi nào không còn người mua mới không bán nữa, còn người mua thì chúng tôi còn bán”. ..

Muôn hình cách bán, mua

Trước khi Nghị định 43/2009/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội đã tổ chức đội cơ động bí mật kiểm tra các tụ điểm “nóng” về kinh doanh buôn bán thuốc lá lậu. Mặc dù vậy, khi lực lượng kiểm tra bất ngờ đến kiểm tra tại các địa điểm này, số lượng thu giữ lại rất ít, nhiều nhất là cửa hàng 114 Tuệ Tĩnh cũng chỉ có 200 bao thuốc lá các loại, không có nguồn gốc, xuất xứ. không có hóa đơn, chứng từ… còn lại các điểm khác chỉ có vài chục bao như Mai Hường 75 Trần Xuân Soạn: 67 bao; Nguyễn Siêu hơn 20 bao. Theo Đội Quản lý thị trường số 4 thì số lượng trên không đáng kể so với lượng thuốc lá lậu các tụ điểm buôn bán hằng ngày.

Trao đổi với chúng tôi, Thường trực BCĐ 127 Hà Nội cho biết, hơn một năm nay, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội luôn duy trì đội cơ động kiểm tra riêng biệt mặt hàng thuốc lá. Hàng tháng tổ chức một đợt kiểm tra bất kỳ, và chỉ định các điểm kiểm tra bất kỳ để tránh “lọt” thông tin. Thời gian đầu, số lượng thu giữ khá lớn, có những cửa hàng thu giữ tới hơn 1.000 bao, trong đó có nhiều loại xì gà đắt tiền như cửa hàng Mai Hường 75 Trần Xuân Soạn; tụ điểm B13 Lương Đình Của, cửa hàng 310 Tôn Đức Thắng… Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn các cửa hàng đều cảnh giác, không bày ở tại địa điểm buôn bán mà cất giữ hàng ở một nơi khác. Đây là điểm khó cho lực lượng Quản lý thị trường, bởi Quản lý thị trường chỉ được kiểm tra tại cửa hàng mà không có chức năng khám xét, nên khi các đối tượng buôn bán cất hàng ở nơi khác thì Quản lý thị trường không thể kiểm tra, thu giữ. Trong khi đó các đối tượng luôn thay đổi phương thực buôn bán, có những thời điểm tiến hành kiểm tra, hầu hết các cửa hàng trên phố Nguyễn Siêu đều đóng cửa, không bán hàng. Thậm trí, đang bán hàng thấy lực lượng chức năng thì kéo cửa đóng lại. Khu vực Hàng Hành, Lý Thái Tổ, dân buôn bán chủ yếu buôn thúng, bán mẹt nên khi thấy có lực lượng kiểm tra, các đối tượng chỉ ôm túi hàng bỏ chạy nên rất khó bắt giữ. Mặc dù thành phố đã giải tỏa khu buôn bán này, song các đối tượng buôn bán vẫn ngang nhiên buôn bán…

Chỉ vài ngày, Nghị định 43/2009/NĐ-CP chính thức có hiệu lực và đi vào thực thi. Theo đó, các tổ chức, cá nhân kinh doanh mặt hàng thuốc lá nhập lậu tuỳ theo mức độ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Song, các đối tượng đầu nậu trên địa bàn thành phố luôn chủ động tìm mọi thủ đoạn và phương thực hoạt động buôn bán qua mặt các lực lượng chức năng; các đối tượng bán buôn, bán lẻ không bày bán công khai như trước gây khó khăn cho lực lượng kiểm tra thị trường.

Để Nghị định thực thi có hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng, Quản lý thị trường, Công an (có chức năng khám xét) khi thấy có dấu hiệu buôn bán. Cùng với đó, các lực lượng chức năng vùng biên như Hải quan, biên phòng cần quyết liệt chống buôn bán vận chuyển thuốc lá lậu vào nội địa thì mới góp phần làm giảm lượng thuốc lá lậu đang tràn vào Việt Nam.

Theo thống kê của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, năm 2008, thuốc lá nhập lậu vào Việt Nam đã làm thất thu thuế của Nhà nước khoảng 2.500- 3.000 tỷ đồng, và làm “chảy máu” ngoại tệ của đất nước khoảng hơn 200 triệu USD để thu mua thuốc lá ngoại từ bên ngoài biên giới. Hiện nay, tình hình buôn lậu thuốc lá điếu đang ngày càng gia tăng, phức tạp nhất là tại các tỉnh biên giới như Quảng Trị, An Giang, Long An, Tây Ninh, Kiên Giang... Vì thế, nếu Nhà nước không có những giải pháp mạnh, hữu hiệu ngăn chặn triệt để thì chỉ trong thời gian ngắn nữa ngành công nghiệp thuốc lá Việt Nam sẽ khó giữ được vị trí tại thị trường nội địa.